Đồng chí Nguyễn Cơ Thạch – Nhà ngoại giao xuất sắc của Việt Nam trong thế kỷ XX

Hà Nội (TTXVN 7/1/2026) Đồng chí Nguyễn Cơ Thạch (1923 - 1998) là nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, nhà ngoại giao xuất sắc của Việt Nam trong thế kỷ XX. Trải qua hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, đồng chí đã có nhiều đóng góp quan trọng trên các lĩnh vực công tác, đặc biệt là đối ngoại. Với tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng chí được đánh giá là một trong những người có đóng góp quan trọng vào quá trình đổi mới tư duy đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong những năm đầu thời kỳ đổi mới, góp phần tạo nền tảng cho tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.

* Từ người chiến sĩ cách mạng đến nhà ngoại giao giàu bản lĩnh

Tham gia phong trào cách mạng từ những năm 1937-1939 trong các tổ chức Thanh niên Dân chủ và Thanh niên Phản đế tại Nam Định, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch sớm thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh kiên cường. Trong giai đoạn 1940-1945, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam tại các nhà tù Nam Định, Hòa Bình và Sơn La. Chính trong môi trường lao tù cách mạng ấy, năm 1943, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí tham gia lãnh đạo giành chính quyền tại Nam Định và được Đảng giao nhiều trọng trách quan trọng. Đồng chí từng công tác tại Bộ Quốc phòng, là Bí thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Chánh Văn phòng Quân ủy Trung ương, Bí thư Đảng ủy các cơ quan Bộ Quốc phòng và Tổng tư lệnh. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị lãnh đạo tại Hà Đông và Liên khu III.

Năm 1954, đồng chí chuyển sang công tác trong ngành ngoại giao. Từ Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao đến Tổng Lãnh sự Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Ấn Độ, rồi Thứ trưởng Bộ Ngoại giao trong gần hai thập niên, đồng chí từng bước trưởng thành, tích lũy kinh nghiệm và khẳng định năng lực của một nhà ngoại giao có tư duy sắc bén, am hiểu tình hình quốc tế và luôn đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên hàng đầu.

* Dấu ấn trên mặt trận đối ngoại trong những năm chiến tranh và sau ngày đất nước thống nhất

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch là một trong những cán bộ đối ngoại chủ chốt của Đảng và Nhà nước. Năm 1961-1962, đồng chí giữ cương vị Quyền Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị quốc tế Giơ-ne-vơ về Lào. Từ năm 1964 đến năm 1974, trên cương vị Thứ trưởng Bộ Ngoại giao phụ trách đấu tranh chống Mỹ, đồng chí trực tiếp tham gia nhiều hoạt động ngoại giao quan trọng nhằm tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam.

Đặc biệt, đồng chí là trợ lý của đồng chí Lê Đức Thọ trong các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ, góp phần đưa đến việc ký kết Hiệp định Pa-ri năm 1973 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Đây là một thắng lợi có ý nghĩa chiến lược trên mặt trận ngoại giao, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau năm 1975, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ đối ngoại quan trọng. Với tư cách là Đặc phái viên của Chính phủ, đồng chí đã thực hiện nhiều chuyến công tác tại các nước Arab, Tây Âu, Bắc Âu và ASEAN nhằm tăng cường quan hệ hợp tác, mở rộng sự hiểu biết quốc tế đối với Việt Nam. Đồng chí cũng nhiều lần dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam tham dự các hội nghị của Phong trào Không liên kết và Đại hội đồng Liên hợp quốc, góp phần duy trì và mở rộng vị thế quốc tế của đất nước.

Những hoạt động đối ngoại phong phú trong nhiều thập niên đã giúp đồng chí tích lũy tầm nhìn quốc tế sâu rộng, đồng thời nhận thức rõ những chuyển biến lớn của thế giới cuối thế kỷ XX. Đây cũng là cơ sở quan trọng để đồng chí đề xuất nhiều tư duy mới trong lĩnh vực đối ngoại khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới.

* Một trong những người tiên phong đổi mới tư duy đối ngoại của Việt Nam

Năm 1980, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch được bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Tại Đại hội V của Đảng năm 1982, đồng chí được bầu làm Ủy viên Trung ương Đảng và Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị, được phân công phụ trách công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đến Đại hội VI năm 1986, đồng chí được bầu làm Ủy viên chính thức Bộ Chính trị. Từ năm 1987 đến năm 1991, đồng chí giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.

Đây là giai đoạn đất nước đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện, trong đó có đổi mới tư duy đối ngoại. Trên cương vị người đứng đầu ngành ngoại giao, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch là một trong những người sớm nhận thấy những biến chuyển sâu sắc của tình hình quốc tế và yêu cầu phải điều chỉnh cách tiếp cận trong quan hệ đối ngoại để phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.

Từ thực tiễn hoạt động quốc tế nhiều năm, đồng chí luôn nhấn mạnh yêu cầu mở rộng quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi. Đồng chí cho rằng đối ngoại không chỉ phục vụ nhiệm vụ chính trị, an ninh mà còn phải tạo dựng môi trường hòa bình, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Dưới sự tham gia chỉ đạo của đồng chí, hoạt động đối ngoại của Việt Nam từng bước được mở rộng cả về phạm vi và nội dung. Việt Nam tăng cường sự hiện diện tại các diễn đàn quốc tế, đẩy mạnh quan hệ với nhiều quốc gia ở các khu vực khác nhau trên thế giới và tích cực tham gia các cơ chế hợp tác đa phương. Những nỗ lực đó góp phần từng bước phá thế bao vây, cô lập, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình mở rộng quan hệ đối ngoại của Việt Nam trong những năm tiếp theo.

Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của đồng chí Nguyễn Cơ Thạch không chỉ là những đóng góp trong hoạt động ngoại giao thực tiễn mà còn ở tư duy chiến lược mang tính đổi mới. Đồng chí luôn đề cao tinh thần chủ động, linh hoạt, nắm bắt xu thế phát triển của thời đại, coi lợi ích quốc gia – dân tộc là nguyên tắc cao nhất trong hoạch định chính sách đối ngoại. Những quan điểm đó đã góp phần quan trọng vào quá trình hình thành đường lối đối ngoại rộng mở, độc lập, tự chủ, đa dạng hóa và đa phương hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Ngày 10/4/1998, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch từ trần, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Việt Nam và lịch sử nền ngoại giao nước nhà. Với tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và bản lĩnh của một nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao xuất sắc, đồng chí đã góp phần quan trọng vào quá trình đổi mới tư duy đối ngoại, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế và từng bước đưa Việt Nam hội nhập với khu vực và thế giới trong giai đoạn chuyển mình của đất nước.

Những đóng góp của đồng chí không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển của ngành Ngoại giao mà còn góp phần tạo dựng những nền tảng quan trọng cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Nguyễn Cơ Thạch mãi là tấm gương sáng về trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần đổi mới và sự cống hiến hết mình vì lợi ích của Tổ quốc và nhân dân./.

Tư liệu