Giải Nobel Văn học 2025 và các giải Nobel Văn học trong 10 năm gần đây

Hà Nội (TTXVN 9/10) Chiều ngày 9/10/2025 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã công bố giải Nobel Văn học 2025 thuộc về tiểu thuyết gia người Hungary László Krasznahorkai vì toàn bộ sự nghiệp văn chương đầy lôi cuốn và tầm nhìn sâu sắc, khẳng định giá trị của nghệ thuật giữa những hỗn loạn tận thế.

* Tôn vinh tầm nhìn và chiều sâu nội tâm trong những tác phẩm về tận thế
Tuyên bố của Viện Hàn lâm Thụy Điển đánh giá Krasznahorkai là một cây bút sử thi vĩ đại của Trung Âu, tiếp nối truyền thống từ những tác giả như Kafka đến Thomas Bernhard, với đặc trưng là lối viết theo chủ nghĩa phi lý, mang tính châm biếm đầy kỳ quái. Tài năng của ông còn được thể hiện qua giọng văn đầy chiêm nghiệm, tinh tế và giàu chiều sâu nội tâm theo phong cách phương Đông. Krasznahorkai là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất của Hungary với nhiều tiểu thuyết đặc sắc, được xem là ứng cử viên sáng giá thường trực cho Giải Nobel Văn chương hằng năm.

Krasznahorkai sinh năm 1954 tại thị trấn nhỏ Gyula ở miền Đông Nam Hungary, gần biên giới Romania. Tiểu thuyết đầu tay của ông, “Satantango” (tạm dịch "Vũ điệu của quỷ Satan"), xuất bản năm 1985 lấy bối cảnh từ chính vùng quê hẻo lánh này, ngay khi mắt đã lập tức tạo nên một “cơn chấn động văn học” tại Hungary. Tác phẩm đã được đạo diễn Béla Tarr chuyển thể thành bộ phim sử thi dài 7 tiếng, mở đầu cho sự hợp tác giữa hai tên tuổi lớn của nền nghệ thuật Hungary. Cuốn tiểu thuyết thứ hai - The Melancholy of Resistance (Nỗi buồn kháng cự), xuất bản năm 1989, đã được nhà phê bình người Mỹ Susan Sontag tôn vinh là tác phẩm của "một bậc thầy tận thế" của văn học đương đại. Cuốn tiểu thuyết siêu thực, uy quyền của László Krasznahorkai, khắc họa một chuỗi sự kiện bí ẩn tại một thị trấn nhỏ ở Hungary, đã giành giải Bestenliste của Đức cho tác phẩm văn học hay nhất năm 1993.

Năm 2015, Krasznahorkai trở thành nhà văn Hungary đầu tiên giành giải Man Booker International năm 2015, trong đó Ban Giám khảo đánh giá các tác phẩm của Krasznahorkai là “tuyệt vời về trí tưởng tượng sâu sắc và những cảm xúc phức tạp, trong đó sự hài hước và đau đớn pha trộn với nhau một cách tài tình”.

Nobel Văn học là giải thưởng thứ 4 được công bố trong mùa giải Nobel năm 2025 và là giải Nobel Văn học thứ 118 kể từ năm 1901. Năm 2024, nữ nhà văn Han Kang trở thành nhà văn người Hàn Quốc đầu tiên giành giải thưởng Nobel Văn học và là người phụ nữ thứ 18 giành được giải thưởng danh giá này. Chủ nhân của các giải Nobel năm nay được trao phần thưởng bằng tiền mặt có tổng trị giá 11 triệu kronor (tương đương 1,2 triệu USD).

* Các giải Nobel Văn học trong 10 năm gần đây:

- Năm 2024: Giải Nobel Văn học năm 2024 được trao cho nhà văn Han Kang, người Hàn Quốc, vì những tác phẩm "văn xuôi giàu chất thơ mãnh liệt khi đối diện với những tổn thương trong quá khứ và phơi bày sự mong manh của cuộc sống con người". Những tác phẩm của bà cho thấy sự nhận thức độc đáo về mối liên hệ phức tạp giữa thể xác và tâm hồn, giữa sự sống và cái chết. Phong cách thơ mộng và đầy tính thử nghiệm đã đưa bà Han Kang trở thành nhà văn tiên phong trong văn xuôi đương đại. Tác phẩm quốc tế nổi bật nhất của Han Kang là tiểu thuyết "The Vegetarian" (tạm dịch "Người ăn chay").

- Năm 2023: Giải thưởng Nobel Văn học năm 2023 thuộc về nhà văn, nhà viết kịch người Na Uy Jon Fosse với những sáng tác văn xuôi và kịch đầy sáng tạo. Ông nổi tiếng với số lượng đồ sộ các tác phẩm được viết bằng ngôn ngữ Nynorsk của Na Uy thuộc nhiều thể loại như kịch, tiểu thuyết, tập thơ, tiểu luận, sách thiếu nhi và nhiều bản dịch. Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia Thụy Điển đánh giá những vở kịch và tác phẩm văn xuôi của Jon Fosse “mang tính sáng tạo, lên tiếng cho những điều không thể nói thành lời".

- Năm 2022: Giải thưởng Nobel Văn học năm 2022 thuộc về nữ nhà văn người Pháp Annie Ernaux, với các tác phẩm tự truyện phản ánh cuộc đời cá nhân dưới góc nhìn xã hội học. Bà được trao Giải Nobel Văn học 2022 vì “lòng can đảm, sự nhạy bén sắc lạnh mà bà sử dụng để khám phá căn nguyên, sự bất hòa và những hạn chế của ký ức cá nhân". Bà Ernaux được ví như một “biên niên sử” về cuộc sống hằng ngày ở Pháp, và là một trong những nhà văn còn sống vĩ đại nhất của nước Pháp. Tác phẩm nổi bật nhất của bà phải kể đến là “Les Années” do Nhà xuất bản Gallimard phát hành năm 2008.

- Năm 2021: Giải thưởng Nobel Văn học năm 2021 thuộc về tiểu thuyết gia người Tanzania Abdulrazak Gurnah. Nhà văn Abdulrazak Gurnah được vinh danh bởi "sự thâm nhập không khoan nhượng và đầy lòng trắc ẩn về những ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và số phận của những người tị nạn trong hố sâu ngăn cách giữa các nền văn hóa và lục địa". Các tác phẩm nổi tiếng nhất của ông bao gồm: tiểu thuyết "Paradise" (phát hành năm 1994) - lọt vào danh sách đề cử cuối cùng của hai giải thưởng danh giá là giải Booker và Whitbread Prize; "Desertion" (2005) và "By the Sea" (2001) - lọt vào danh sách rút gọn của giải Los Angeles Times Book Award.

- Năm 2020: Giải thưởng Nobel Văn học năm 2020 thuộc về nữ nhà thơ người Mỹ Louise Gluck. Bà được vinh danh vì giọng thơ mang bản sắc riêng, không thể nhầm lẫn, với vẻ đẹp đơn sơ, khắc khổ, khiến sự tồn tại của cá nhân trở nên phổ biến. Thi ca của bà đậm cảm xúc, thường dựa vào lịch sử, hay tự nhiên để truyền tải những trải nghiệm cá nhân và đời sống hiện tại. Thơ của Gluck còn mô tả bản thể, sự khát khao, với đặc trưng là cách biểu đạt thẳng thắn nỗi buồn và sự cô độc.

- Năm 2019: Giải Nobel Văn học 2019 thuộc về Peter Handke, một tiểu thuyết gia, nhà viết kịch và dịch giả người Áo. Ông được trao giải vì những tác phẩm của ông có tầm ảnh hưởng với sự tinh tế của ngôn ngữ, khám phá ngoại vi và tính đặc thù của kinh nghiệm con người. Tác phẩm của ông được dịch và xuất bản ở nhiều quốc gia trên thế giới. Một số tác phẩm của ông còn được chuyển thể thành phim, trong đó có “The Goalie’s Anxiety At the Penalty Kick” của nhà làm phim Đức Wim Wenders.

- Năm 2018: Giải Nobel Văn học 2018 thuộc về nhà văn Olga Tokarczuk, người Ba Lan, với những cuốn tiểu thuyết luôn đề cập đến những nền văn hóa, giữa tự nhiên và văn hóa, lý trí, thân thuộc và xa lạ. Bà được đánh giá là nhà văn "có trí tưởng tượng độc đáo với niềm đam mê đầy uyên bác, vượt khỏi mọi rào cản của cuộc sống". Văn chương của bà bắt đầu đột phá từ tiểu thuyết “Prawiek i inne czasy” (tạm dịch: Thời nguyên thủy và những thời đại khác), xuất bản năm 1996. Bà còn vinh dự nhận giải Văn học danh tiếng Man Booker năm 2018 với tiểu thuyết "Flights".

- Năm 2017: Giải Nobel Văn học 2017 thuộc về nhà văn người Anh gốc Nhật Bản Kazuo Ishiguro với những cuốn tiểu thuyết "đầy sức mạnh cảm xúc, đã mở ra một biển cả sâu thẳm nằm bên dưới những cảm nhận mơ hồ của chúng ta về sự kết nối trong thế giới". Một số tác phẩm nổi tiếng của ông gồm “Never let me go” (Mãi đừng xa tôi), “The Remains of the Day” (tạm dịch: Điều còn lại trong ngày).

- Năm 2016: Giải thưởng Nobel Văn học 2016 thuộc về nhà thơ, nhà văn, huyền thoại âm nhạc nổi tiếng người Mỹ Bob Dylan. Ông được coi là tượng đài văn hóa của thế kỷ XX và từng được mệnh danh là "lãng tử du ca". Theo đánh giá của Hội đồng Nobel, ông Bob Dylan xứng đáng nhận giải thưởng Nobel Văn học vì đã "sáng tạo ra những cách thể hiện mới đầy chất thơ trong nền âm nhạc truyền thống vĩ đại của Mỹ".

- Năm 2015: Nữ nhà văn người Belarus Svetlana Alexievich giành giải Nobel Văn học 2015 vì có những tác phẩm văn học "mang đầy âm sắc, tiêu biểu cho sức chịu đựng và lòng dũng cảm trong thời đại". Trong sự nghiệp viết văn của mình, nữ nhà văn Alexievich đã tập trung mô tả con người trong xã hội Liên Xô cũ. Thông qua những sự kiện lịch sử, bà mô tả về con người bằng hàng ngàn cuộc phỏng vấn với trẻ em, phụ nữ và nam giới, và bằng cách này bà đã cung cấp cho người đọc lịch sử sinh động của con người, của cảm xúc, của tâm hồn trong chiến tranh. Các tác phẩm của bà được xem là những tác phẩm cảm động và rất gần gũi với mọi người…/.

An Ngọc