Hướng tới nâng tầm quan hệ Việt Nam-EU lên giai đoạn phát triển mới

Hà Nội (TTXVN 27/1/2026) Nhận lời mời của Chủ tịch nước Lương Cường, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa thăm chính thức Việt Nam ngày 28 và 29/1/2026. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa rất quan trọng khi Việt Nam vừa tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV và hai bên đã kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2025 (28/11/1990-28/11/2025). Vì vậy, chuyến thăm góp phần đưa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với Liên minh châu Âu (EU) và các nước thành viên lên một tầm cao mới, đáp ứng lợi ích của cả hai bên, trở thành một trong những mối quan hệ kiểu mẫu giữa châu Á và châu Âu, đồng thời cùng nhau kiến tạo một tương lai hòa bình, thịnh vượng, xanh và bền vững hơn ở hai khu vực và trên thế giới.

* Quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - EU phát triển trên mọi lĩnh vực

Liên minh châu Âu (The European Union, gọi tắt là EU) bao gồm 27 quốc gia thành viên và quy mô dân số khoảng 450 triệu người, là nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới với GDP đạt 19,4 nghìn tỉ USD, trao đổi ngoại khối của EU chiếm khoảng 14% trao đổi thương mại toàn cầu.

Liên minh châu Âu và Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 28/11/1990. Từ đó đến nay, quan hệ hai bên phát triển ngày càng tích cực. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên có các cuộc tiếp xúc, trao đổi trực tiếp và bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM (Diễn đàn hợp tác Á-Âu), Liên hợp quốc.

Thành công của các hoạt động đối ngoại đã góp phần nâng tầm quan hệ Việt Nam-châu Âu và mở rộng không gian hợp tác chiến lược cho Việt Nam trên tất cả lĩnh vực chính trị, kinh tế, thương mại - đầu tư, khoa học - công nghệ…, mang lại nguồn lực quan trọng phục vụ cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Hai bên ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2016, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ Việt Nam-EU, tạo cơ sở pháp lý đưa quan hệ song phương sang một giai đoạn phát triển mới với phạm vi rộng lớn và mức độ sâu sắc hơn.

Năm 2019, hai bên đã ký Hiệp định Tham gia Khung (FPA), cho phép Việt Nam tham gia các phái bộ và hoạt động do EU dẫn đầu. Đây là hiệp định đầu tiên mà EU ký kết với một quốc gia ASEAN, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực chung đóng góp cho hòa bình và an ninh toàn cầu.

Tiếp đó, trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, Việt Nam và EU đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU lần thứ 23 (tháng 12/2020).

Đặc biệt, sau một thập kỷ không ngừng thúc đẩy quan hệ, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) đã được ký ngày 30/6/2019. Trong đó, EVIPA hiện đang chờ một số nước thành viên EU phê chuẩn, còn EVFTA đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác song phương.

Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA) là hiệp định đầu tiên của EU với một quốc gia đang phát triển. Hiệp định được ví như “tuyến cao tốc” kết nối hai nền kinh tế năng động, mở ra khuôn khổ hợp tác sâu rộng và toàn diện giữa Việt Nam và EU. Sau 5 năm triển khai, Hiệp định đã phát huy mạnh mẽ hiệu quả, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN và EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4, đồng thời là nhà đầu tư lớn thứ 6 của Việt Nam. EVFTA đã giúp kim ngạch thương mại song phương tăng hơn 40% (từ 44,1 tỉ USD năm 2020 lên 64,6 tỉ USD năm 2024;  61 tỉ USD trong 10 tháng năm 2025) và thu hút đầu tư từ EU vào Việt Nam từ 25,5 tỉ USD lên gần 35 tỉ USD.

Hợp tác đầu tư tiếp tục là điểm sáng trong quan hệ kinh tế Việt Nam-châu Âu. Các doanh nghiệp EU duy trì vai trò là một trong những nguồn đầu tư nước ngoài có chất lượng cao tại Việt Nam, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp chế biến-chế tạo, hạ tầng, logistics, tài chính-ngân hàng, công nghệ cao và nông nghiệp bền vững. Cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tiếp tục đánh giá cao môi trường đầu tư-kinh doanh của Việt Nam, đặc biệt là những cải cách về thể chế, thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam, tiêu biểu có Tập đoàn LEGO (Đan Mạch). Nhiều dự án hợp tác giữa doanh nghiệp châu Âu và các địa phương Việt Nam trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng, tài chính xanh, hạ tầng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu đã và đang được triển khai, qua đó góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đầu tư của châu Âu được kỳ vọng không chỉ mang theo dòng vốn mà còn giúp tiếp cận công nghệ và mô hình phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng và chuyển đổi mô hình phát triển của Việt Nam.

Bên cạnh hợp tác kinh tế-đầu tư, EU cũng là đối tác hàng đầu của Việt Nam trong quá trình chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh và bền vững. EU là nhà viện trợ không hoàn lại lớn nhất của Việt Nam; là điều phối viên của Nhóm Đối tác quốc tế (IPG) thiết lập Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) với Việt Nam. EU cũng là đối tác có cam kết mạnh mẽ trong hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, như đã cam kết tại Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP26).

Hai bên đã thiết lập và triển khai hiệu quả 8 cơ chế đối thoại định kỳ, nhiều thỏa thuận hợp tác và phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương; tần suất trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp được tăng cường trên tất cả các kênh. Trong các cuộc đối thoại định kỳ, Việt Nam bày tỏ mong muốn các nước thành viên EU còn lại sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) (hiện còn chờ 6/27 nước thông qua) và triển khai hiệu quả EVFTA; sớm gỡ bỏ “Thẻ vàng IUU” đối với hàng thủy sản Việt Nam.

Bên cạnh hợp tác song phương, trong hơn 35 năm qua, hợp tác đa phương giữa Việt Nam và các đối tác châu Âu cũng có những bước phát triển mạnh mẽ. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên trao đổi và tiếp xúc bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM, Liên hợp quốc.

* Hướng tới tầm vóc mới cho quan hệ Việt Nam - châu Âu

Năm 2025 là năm nổi bật với nhiều sự kiện giao lưu văn hóa và ngoại giao nhân dân quan trọng như: 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-EU (28/11/1990-28/11/2025); 50 năm quan hệ Việt Nam-Đức (23/9/1975-23/9/2025); 75 năm quan hệ Việt Nam-Bulgaria (8/2/1950-8/2/2025); 75 năm quan hệ Việt Nam-Ba Lan (4/2/1950-4/2/2025)… Nhân dịp này, nhiều hoạt động kỷ niệm phong phú và đa dạng được tổ chức xuyên suốt trong năm, thể hiện bề dày quan hệ và sức sống của tình hữu nghị giữa Việt Nam với khu vực như: sự kiện “Ngày Việt Nam-EU: Nhịp cầu văn hóa vì tương lai bền vững” (tháng 11/2025); Tọa đàm “50 năm quan hệ Việt Nam-Đức: Dấu ấn và Triển vọng” (tháng 12/2025); các chương trình nghệ thuật đặc sắc do các nước châu Âu tổ chức tại Việt Nam như chương trình hòa nhạc đặc biệt của Đoàn Giao hưởng thính phòng bang Hessen của Đức (tháng 10/2025); chuỗi hòa nhạc Vienna của Áo (tháng 11/2025); Triển lãm nghệ thuật và Chương trình Hòa nhạc Gala của Dàn nhạc OSP Nadarzyn của Ba Lan (tháng 11/2025), Đêm nhạc Bulgaria (tháng 12/2025)....

Các hoạt động giao lưu văn hóa sôi động trong năm qua giữa Việt Nam và châu Âu tiếp tục khẳng định vai trò là cây cầu của niềm tin, góp phần tăng cường sự tin cậy và hiểu biết lẫn nhau, gắn kết Việt Nam với châu Âu ngày càng chặt chẽ, sâu sắc hơn nữa.

Đặc biệt với việc liên tiếp mở thêm các đường bay từ Việt Nam tới châu Âu như Milan (Italy) (tháng 7/2025), Munich (Đức) (tháng 10/2025), Copenhaghen (Đan Mạch) (tháng 12/2025) đã đóng góp vào kỷ lục mới của du lịch Việt Nam với hơn 20 triệu khách năm 2025.

Trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam và EU không ngừng được tăng cường, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với quan hệ Việt Nam-EU. Đây là chuyến thăm của một đại diện nguyên thủ cấp cao của EU tới Việt Nam ngay sau thành công của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội XIV).

Đại sứ Nguyễn Văn Thảo - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu (EU) cho biết chuyến thăm thể hiện sự ghi nhận và đánh giá cao của EU đối với đường lối đối ngoại đúng đắn, độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế, uy tín ngày càng cao của Việt Nam trên trường quốc tế, đặc biệt với tư cách là một đối tác quan trọng của EU tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Ông António Costa cũng là nhà lãnh đạo EU có sự quan tâm sâu sắc tới Việt Nam, thể hiện qua cuộc điện đàm trực tiếp với Tổng Bí thư Tô Lâm nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025), cũng như thư chúc mừng gửi lãnh đạo Việt Nam nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh (2/9/1945-2/9/2025).

Theo Đại sứ Nguyễn Văn Thảo, thông qua chuyến thăm lần này, lãnh đạo hai bên sẽ có điều kiện trao đổi sâu về những chương trình hợp tác cụ thể, thiết thực, hướng tới việc nâng tầm quan hệ Việt Nam-EU lên giai đoạn phát triển mới, tương xứng với tiềm năng và nhu cầu phát triển của cả hai bên trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Đánh giá về triển vọng quan hệ Việt Nam-EU, Đại sứ Nguyễn Văn Thảo cho rằng tiềm năng hợp tác Việt Nam-EU vẫn còn rất lớn, nhất là trong các trụ cột then chốt. Trước hết là thương mại và đầu tư, khi EU là thị trường có quy mô GDP gần 20.000 tỷ USD, dân số khoảng 450 triệu người và có nhu cầu lớn đối với các mặt hàng Việt Nam có thế mạnh. Trong khi đó, đầu tư của EU vào Việt Nam vẫn còn dư địa để mở rộng, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Một trụ cột quan trọng khác là hợp tác khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. EU có thế mạnh hàng đầu về nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Việc đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực này không chỉ phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam, mà còn góp phần triển khai hiệu quả Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đại sứ Nguyễn Văn Thảo bày tỏ tin tưởng chuyến thăm lần này, cùng với các thỏa thuận dự kiến được ký kết, sẽ tạo xung lực mới cho hợp tác khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai bên.

Ngoài ra, Đại sứ Nguyễn Văn Thảo cho rằng hợp tác trong bảo vệ môi trường, an ninh nguồn nước và bảo tồn văn hóa cũng là những trụ cột quan trọng. Việc tăng cường trao đổi văn hóa, kết nối người dân không chỉ góp phần xây dựng nền tảng bền vững cho quan hệ chính trị và kinh tế, mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và EU trong thời gian tới./.

Trọng Đức