Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - nơi đào tạo những “hạt giống đỏ” đầu tiên của báo chí cách mạng

Hà Nội (TTXVN 20/6/2023)

Ra đời giữa đại ngàn Việt Bắc trong khói lửa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã đào tạo những “hạt giống đỏ” đầu tiên của báo chí cách mạng. Các học viên của trường đã tỏa về muôn nẻo của Tổ quốc, có mặt ở những chiến trường ác liệt nhất, những mặt trận nóng bỏng và phức tạp nhất, góp phần to lớn làm nên những trang sử vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam suốt nhiều thập kỷ qua.

* Cội nguồn đào tạo nghề nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam

Nhận thấy vai trò quan trọng của đội ngũ nhà báo cách mạng, theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng bộ Việt Minh chủ trương mở trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Tên của trường do chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt, với ban giám đốc trường gồm 5 người, trong đó đồng chí Đỗ Đức Dục - Phó Bí thư Tổng bộ Việt Minh làm Giám đốc, nhà báo Xuân Thủy làm Phó Giám đốc và ủy viên là các nhà báo: Như Phong, Đồ Phồn, Tú Mỡ.
Ngày 4/4/1949, tại xóm Bờ Rạ (nay thuộc xã Tân Thái), huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, lễ khai giảng khóa học đầu tiên của trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng được tổ chức. Đây là cơ sở đào tạo báo chí đầu tiên của báo chí cách mạng Việt Nam và cũng là cơ sở đào tạo duy nhất trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Do hoàn cảnh khó khăn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng chỉ tổ chức được duy nhất một khóa học ngắn hạn, từ ngày 4/4 đến ngày 6/7/1949. Học viên của trường không đông, chỉ có 42 người là cán bộ chính trị, quân sự, báo chí của cả nước gửi về tham dự. 29 giảng viên tham gia giảng dạy đều là những đồng chí lãnh đạo giàu kinh nghiệm chính trị, phong phú về lý luận và thực tiễn, như đồng chí: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Lê Quang Đạo… cùng nhiều nhà hoạt động văn hóa, văn nghệ có tên tuổi, như: Tố Hữu, Trần Huy Liệu, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Huy Tưởng, Xuân Diệu, Nam Cao, Thế Lữ, Nguyễn Tuân... Các giảng viên đến lớp triển khai bài giảng theo từng chuyên đề, như: xã luận (Trường Chinh), viết tin chiến sự trên báo chí (Võ Nguyên Giáp), lên bài trên trang báo (Trần Đình Thọ)...

Ba tháng học tại trường đã giúp các học viên lĩnh hội một chương trình gồm cả lý thuyết, chuyên môn và thực hành. Các bài học về lý thuyết rất phong phú, bao gồm: Báo chí là gì?, điều kiện người viết báo, cấu tạo một tờ báo, tổ chức tòa soạn, phát hành, in báo... Về chuyên môn có: phóng sự, điều tra, phỏng vấn, xã luận, tiểu thuyết, thơ ca, tùy bút, nhạc, kịch, châm biếm, cách viết tin... Nhà trường tổ chức thực hành bằng các buổi đi thực tế, viết bài và ra báo ở từng tổ.

Ngày 6/7/1949, trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng tổ chức lễ bế mạc khóa học. Nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho lớp học biểu dương và nhắc đến 6 điểm chính của mỗi tờ báo, gồm: nhiệm vụ, mục đích, tôn chỉ, đối tượng, nội dung, hình thức, cùng những lưu ý khi viết một bài báo. Người nhấn mạnh: “Muốn viết bài báo khá thì cần:

1. Gần gũi dân chúng, cứ ngồi trong phòng giấy mà viết thì không thể viết thiết thực.

2. Ít nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước ngoài, để xem báo nước ngoài và học kinh nghiệm của người.

3. Khi viết xong một bài báo, tự mình phải xem lại ba, bốn lần, sửa chữa lại cho cẩn thận. Tốt hơn nữa, là đưa nhờ một vài người ít văn hóa xem và hỏi họ những câu nào, chữ nào không hiểu, thì sửa lại cho dễ hiểu.

4. Luôn luôn gắng học hỏi, luôn cầu tiến bộ…”. (1)

Bức thư trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đăng trên Báo Cứu quốc, số 1264, ra ngày 9/6/1949. Những dặn dò của Người với các học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã trở thành cẩm nang cho người làm báo cách mạng, là giáo trình của mọi giáo trình cho đến ngày nay.

Trong cuốn sổ ghi cảm tưởng về lớp học, tại trang lưu bút đề ngày 22/6/1949, Tổng Bí thư Trường Chinh viết: "Khóa thứ nhất Trường Huỳnh Thúc Kháng này là một thí nghiệm hay. Tôi tin rằng sau khi rút tỉa kinh nghiệm của khóa này, Tổng bộ Việt Minh sẽ thành công hơn trong việc đào tạo cán bộ chiến đấu với quân thù bằng ngòi bút và hướng dẫn dư luận quốc dân”.

Từ mái trường tranh tre nứa lá giữa đại ngàn Việt Bắc này, các học viên của trường đã tỏa về muôn nẻo của Tổ quốc, có mặt ở những chiến trường ác liệt nhất, những mặt trận nóng bỏng và phức tạp nhất, như các nhà báo: Thép Mới, Chính Yên, Trần Kiên (báo Nhân Dân); Mai Thanh Hải, Mai Hồ (báo Cứu quốc); đạo diễn Bành Bảo, nhà văn Hữu Mai, nhà thơ Từ Bích Hoàng (Việt Phương), nhà thơ Hải Như...

* Di tích lịch sử quốc gia - địa chỉ đỏ cho những người làm báo

Từ dấu son đầu tiên của sự nghiệp đào tạo báo chí tại Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, đến nay, chúng ta đã có hơn 10 cơ sở đào tạo cán bộ báo chí cho cả 4 loại hình là báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử, với trình độ từ cao đẳng tới tiến sĩ. Năm 1949, chúng ta chỉ có khoảng chục tờ báo với khoảng 300 người làm báo, thì nay đã có gần 850 cơ quan báo chí, với hơn 17.000 nhà báo được cấp thẻ.

Ngày 4/4/2019, tại xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp cùng tỉnh ủy, UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - nơi giảng dạy lớp báo chí đầu tiên của nền báo chí cách mạng Việt Nam và đón nhận Bằng công nhận Di tích quốc gia cho Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Từ đây, Di tích quốc gia - nơi tổ chức Trường dạy làm báo cách mạng đầu tiên - trở thành một phần quan trọng trong tổng thể Quy hoạch Khu Du lịch Quốc gia Hồ Núi Cốc của tỉnh Thái Nguyên đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Ngày 20/4/2022, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày thành lập Hội Nhà báo Việt Nam (21/4/1950-21/4/2022) tại Di tích lịch sử Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: “Các nhà báo từng học tại mái trường tranh tre nứa lá này đã tận tụy cống hiến và góp phần xây dựng sự nghiệp báo chí cách mạng to lớn mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gây dựng”. Đồng chí Lê Quốc Minh đề nghị, giới báo chí cả nước, đặc biệt là các cơ sở đào tạo báo chí coi Di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng là cội nguồn của nghề nghiệp, thể hiện sự tri ân với lịch sử báo chí và cách mạng.

                                                                                     Phương Nam (tổng hợp)

(1) Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia-Sự thật HN-2011, tập 6, trang 103.