Căng thẳng leo thang tại Biển Đỏ - hệ lụy khôn lường

Hà Nội (TTXVN 3/1/2024) Tình hình căng thẳng tại tuyến đường vận chuyển quan trọng Biển Đỏ những ngày qua làm dấy lên mối lo ngại về nguy cơ xảy ra một đợt lạm phát mới, đe dọa nền kinh tế toàn cầu.

Các thành viên Lực lượng bảo vệ bờ biển Yemen tuần tra trên Biển Đỏ, ngoài khơi thị trấn Mokha thuộc tỉnh Taiz, ngày 12/12/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

*Hoạt động vận tải ngừng trệ

Căng thẳng bắt đầu hôm  31/12/2023 khi tàu chở container của hãng vận tải khổng lồ Maersk (Đan Mạch) là Maersk Hangzhou treo cờ Singapore bị lực lượng Houthi tại Yemen tấn công liên tiếp hai lần chỉ trong 24 giờ. Trong lần đầu tiên, 2 tàu khu trục của Mỹ là USS Gravely và USS Laboon đã đánh chặn 2 tên lửa đạn đạo chống hạm phóng đi từ vùng lãnh thổ do lực lượng Houthi kiểm soát tại Yemen sau khi tiếp nhận yêu cầu trợ giúp của tàu Maersk Hangzhou. Trong vụ thứ hai, các máy bay trực thăng của Hải quân Mỹ đã đánh chìm 3 trong số 4 tàu nhỏ của lực lượng Houthi sau khi nhóm này tiếp tục tìm cách tấn công tàu trên. Vụ tấn công này buộc Maersk ra thông báo khẩn về việc tạm dừng hoạt động trên tuyến đường qua Biển Đỏ tới ngày 2/1/2024.

Tới ngày 2/1, Maersk và hãng vận tải lớn Hapag-Lloyd của Đức cho biết các tàu container của họ sẽ tiếp tục tránh tuyến Biển Đỏ dẫn vào Kênh đào Suez. Hai hãng này đã định tuyến lại một số chuyến đi qua Mũi Hảo Vọng, phía Nam châu Phi. Maersk cho biết: “Một cuộc điều tra đang được tiến hành và chúng tôi sẽ tiếp tục tạm dừng mọi hoạt động vận chuyển hàng hóa qua khu vực trong khi đánh giá thêm về tình hình đang diễn biến phức tạp”. Về phần mình, hãng Hapag-Lloyd cho biết các tàu của họ sẽ tiếp tục chuyển hướng khỏi Biển Đỏ - thay vào đó đi qua mũi Hảo Vọng - cho đến ít nhất là ngày 9/1/2024, khi có quyết định tiếp tục định tuyến lại các tàu của mình hay không.

Đại sứ Pháp tại Liên hợp quốc Nicolas de Riviere, nước đang đảm nhận cương vị Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an nhận định tình hình tại Biển Đỏ đang “rất xấu” và “liên tiếp xảy ra các vụ vi phạm và hành động quân sự trong khu vực này” ảnh hưởng đến hoạt động lưu thông của tàu bè.

Lực lượng Houthi, đang kiểm soát phần lớn Yemen, bao gồm cả thủ đô Sanaa, đã tăng cường tấn công các tàu thương mại ở Biển Đỏ nhằm phản đối xung đột Hamas - Israel ở Dải Gaza. Houthi tuyên bố sẽ tiếp tục các cuộc tấn công cho đến khi Israel dừng xung đột, đồng thời cảnh báo sẽ tấn công các tàu chiến Mỹ nếu Houthi trở thành mục tiêu tấn công. Kể từ khi lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố thực hiện các vụ tấn công nhằm vào các tàu liên quan đến Israel để ủng hộ người Palestine ở Dải Gaza, nhiều hãng vận tải lớn, bao gồm Maersk và Hapag-Lloyd, đã tạm dừng di chuyển các tàu của mình qua Biển Đỏ và Kênh đào Suez của Ai Cập hồi tháng 12/2023, và thay đổi lộ trình di chuyển theo tuyến đường dài hơn qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi.

Trong diễn biến mới nhất, quân đội Mỹ cho biết tối 2/1, lực lượng Houthi đã bắn 2 tên lửa đạn đạo chống hạm vào phía Nam Biển Đỏ, nơi có nhiều tàu thương mại, nhưng không có tàu nào ghi nhận thiệt hại. Theo Mỹ, những hành động bất hợp pháp này đã gây nguy hiểm đến tính mạng của hàng chục thủy thủ và tiếp tục cản trở dòng chảy thương mại quốc tế tự do, đồng thời lưu ý đây là vụ tấn công thứ 24 nhằm vào hoạt động vận chuyển thương mại trong khu vực kể từ ngày 19/11/2023.

*Tác động nghiêm trọng đến thương mại toàn cầu

Sự gián đoạn và chuyển hướng nói trên của Maersk và Hapag-Lloyd có nguy cơ làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và dấy lên lo ngại có thể gây ra một đợt lạm phát mới trên toàn cầu. Khoảng 1/3 lượng hàng hóa tàu container toàn cầu sử dụng kênh đào Suez. Việc chuyển hướng tàu quanh mũi Hảo Vọng dự kiến sẽ tiêu tốn thêm tới 1 triệu USD tiền nhiên liệu cho mỗi chuyến đi khứ hồi giữa châu Á và Bắc Âu.

Theo Liên hợp quốc, khoảng 80-90% khối lượng thương mại thế giới được vận chuyển bằng đường biển. Trong khi đó, số liệu của Phòng Vận tải Quốc tế (ICS) cho thấy, với 12% thương mại hàng hóa của thế giới vận chuyển qua đây, Biển Đỏ có “tuyến đường thủy quan trọng” nối Địa Trung Hải với Ấn Độ Dương, hay từ châu Âu đến châu Á. Khoảng 20.000 tàu đi qua kênh đào Suez mỗi năm và Biển Đỏ là cửa ngõ cho tàu bè ra vào khu vực này.

Các cuộc tấn công gần đây của phiến quân Houthi nhằm vào hoạt động vận tải quốc tế ở Biển Đỏ đã làm xáo trộn chuỗi cung ứng, đẩy giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng cao, đồng thời làm gia tăng căng thẳng địa chính trị vượt xa các quốc gia xung quanh Biển Đỏ. Ngoài Maersk và Hapag-Lloyd, một số công ty vận tải biển lớn nhất thế giới như MSC, CMA CGM Group đã đình chỉ các chuyến đi của họ ở Biển Đỏ. Công ty năng lượng khổng lồ BP cũng tuyên bố sẽ tránh Biển Đỏ cho đến khi có thông báo mới.

Những tác động đối với thương mại thế giới là nghiêm trọng. Biển Đỏ và Kênh đào Suez là những mắt xích quan trọng của nền kinh tế toàn cầu, đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu về dầu, khí đốt tự nhiên, thực phẩm, sản phẩm công nghiệp và hơn thế nữa. Khoảng 40% thương mại Á-Âu đi qua Kênh đào Suez, bao gồm cả nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng quan trọng. Các nhà kinh tế ước tính vào năm 2021 rằng khoảng 10 tỷ USD thương mại bị ảnh hưởng cho mỗi ngày tuyến đường thủy bị chặn.

Trong khi đó, theo công ty hậu cần Kuehne+Nagel, khoảng 100 tàu container đang tích cực tránh tuyến Biển Đỏ và nhiều tàu khác có thể sẽ làm theo. Tuyến Singapore-Rotterdam (Hà Lan) giờ đây sẽ đi vòng quanh bờ biển phía Nam châu Phi và quay trở lại Đại Tây Dương và châu Âu, khiến hành trình kéo dài thêm nhiều tuần và chi phí tăng cao. Giới phân tích nhận định vào thời điểm nền kinh tế toàn cầu đang phục hồi bấp bênh và căng thẳng địa chính trị gay gắt, các cuộc tấn công ở Biển Đỏ đã mang đến những hệ lụy không hề nhỏ./.

Minh Trà (tổng hợp)